नेपालमा चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो १० महिनामा खानेतेल आयात अस्वाभाविक रूपमा बढेको तथ्य सार्वजनिक भएको छ। भन्सार विभाग का अनुसार यस अवधिमा नेपालले १ खर्ब ४५ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी मूल्यको खानेतेल तथा तेलजन्य पदार्थ आयात गरेको छ। सबैभन्दा बढी भटमास तेल आयात भएको छ भने सूर्यमुखी र पाम आयलको आयात पनि उल्लेखनीय रहेको छ। नेपालले मुख्यतया अर्जेन्टिना, ब्राजिल, इन्डोनेसिया र मलेसियाबाट कच्चा तेल आयात गरेर यहाँ प्रशोधन गरी भारतमा पुनः निर्यात गर्ने गरेको छ। यही अवधिमा नेपालले प्रशोधित तेल निर्यात गरेर १ खर्ब १७ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी वैदेशिक मुद्रा आर्जन गरेको तथ्याङ्कले देखाएको छ।
(२) घटना र विषय हुने कारण:-
नेपालमा खानेतेल आयात अत्यधिक बढ्नुको मुख्य कारण ‘रि–एक्सपोर्ट’ मोडल हो। नेपाली उद्योगहरूले तेस्रो मुलुकबाट कच्चा तेल आयात गरी नेपालमै प्रशोधन गरेर भारततर्फ निर्यात गर्ने गरेका छन्। दक्षिण एसियाली स्वतन्त्र व्यापार क्षेत्र अन्तर्गत नेपालले न्यून भन्सार सुविधाको लाभ पाउने भएकाले व्यवसायीहरूले यो अवसरलाई व्यापारिक फाइदाका रूपमा प्रयोग गरेका हुन्। स्वदेशमा पर्याप्त तेलजन्य कच्चा पदार्थ उत्पादन नहुनु, औद्योगिक निर्भरता तथा भारतको विशाल बजार पनि आयात–निर्यात बढ्नुका प्रमुख कारण बनेका छन्। साथै उद्योगहरूको संख्या बढ्दै जाँदा कच्चा तेलको माग समेत तीव्र भएको देखिन्छ।
(३) घटना र विषयबाट सिक्नुपर्ने शिक्षा:-
यो घटनाले नेपालले व्यापारिक अवसरको उपयोग गरेर वैदेशिक मुद्रा आर्जन गर्न सक्ने सम्भावना देखाएको छ। तर अत्यधिक आयातमा निर्भर हुँदा देशको उत्पादन क्षमता कमजोर हुन सक्ने चेतावनी पनि यसले दिएको छ। दीर्घकालीन रूपमा स्वदेशमै तेलजन्य बाली उत्पादन वृद्धि, कृषि आधुनिकीकरण र आत्मनिर्भरता आवश्यक रहेको शिक्षा यसबाट मिल्छ। साथै व्यापार नीतिलाई सन्तुलित बनाउँदै आयातभन्दा उत्पादन र निर्यातमुखी अर्थतन्त्र विकास गर्नुपर्छ भन्ने सन्देश पनि यस घटनाले दिएको छ।
