युद्ध रोक्न अमेरिका र युक्रेन १९ बुँदामा सहमत

(१). घटना र विषयसँग सम्बन्धित समाचार :-

रूस–युक्रेन युद्ध अन्त्यका लागि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले प्रस्तुत गरेको २८ बुँदे शान्ति योजनाप्रति व्यापक विरोध भएपछि अमेरिका र युक्रेनले जेनेभामा छलफल गर्दै नयाँ १९ बुँदे मस्यौदा तयार पारेका छन्। प्रारम्भिक योजना ट्रम्प सरकारले युक्रेनसँग परामर्श नगरी रूससँग मात्र चर्चा गरेर बनाएको थियो, जसका कारण युरोप, अमेरिकी राजनीतिमा तथा युक्रेनमा आलोचना बढेको थियो। युक्रेनका उप–विदेश मन्त्री सर्गई किस्लित्स्या अनुसार नयाँ मस्यौदामा धेरै संशोधन गरिएको छ, तर भूमि त्याग, नेटो जस्ता संवेदनशील विषयहरू ट्रम्प र युक्रेनी राष्ट्रपति जेलेन्स्कीबीच प्रत्यक्ष छलफलबाट टुंग्याइने सहमति भएको छ।

(२). घटना र विषय हुने कारण :-

ट्रम्पको २८ बुँदे प्रस्तावमा रूसका लामो समयदेखि रहेका मुख्य मागहरू समावेश भएकाले त्यसमा विवाद तीव्र भयो। युक्रेनसँगै ट्रम्पकै रिपब्लिकन पार्टीका नेताहरूले पनि यस योजनाको आलोचना गरे। प्रस्तावमा युक्रेनले आफ्नो भूमि रूसलाई सुम्पनुपर्ने, सेनाको आकार सीमित गर्ने, र पश्चिमी शान्ति सेनालाई भूमिका नदिने जस्ता कुरा समावेश थिए। युक्रेनले संविधानअनुसार भूमि त्याग जनमतसंग्रहमै मात्र सम्भव हुने जनाएको छ। रूसले माग गरेको डोनबास क्षेत्र (लुहान्स्क र दोनेत्स्क) अझै पूर्ण कब्जा गर्न नसकेको र युक्रेनले त्यहाँ वर्षौंदेखि बलियो रक्षा संरचना बनाएको हुँदा त्यस्तो सर्त स्वीकार्य नहुने कारण तनाव बढेको हो।

(३). घटना र विषयबाट सिक्नु पर्ने शिक्षा :-

अन्तर्राष्ट्रिय वार्ता एवं शान्ति प्रक्रियामा पारदर्शिता, सम्बद्ध पक्षहरूको सहभागिता र संवेदनशील मुद्दामा सहमतिमूलक निर्णय अत्यावश्यक हुन्छ भन्ने शिक्षा यो घटनाले दिन्छ। कुनै पनि राष्ट्रको भूभाग वा सुरक्षा संरचना जस्ता महत्वपूर्ण विषय बाह्य शक्तिले एकलौटी रूपमा निर्णय गर्न खोज्दा विरोध र अविश्वास बढ्छ। शान्ति स्थापनामा जनभावना, राष्ट्रिय हित, संविधानिक प्रक्रिया तथा अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगको भूमिका कति महत्वपूर्ण हुन्छ भन्ने युक्रेन–अमेरिका–रूसबीचको यो घटनाक्रमले स्पष्ट पार्छ।